De rare gewoonte als ik een klemmende rozebottel jam pot deksel eraf wil trekken om mijn kaken heel stevig op elkaar te klemmen, doe ik ook bij andere spanning zoals een moeilijke yoga oefening .. en vroeger tot mijn 30ste vaak xylitol kauwgum kauwen ter ontspanning .. is dat nog op 1 of andere manier (evolutionair of biologisch) verklaarbaar, kaken stevig op elkaar bij (in)spanning ?

 Ja, daar is een vrij logische biologische verklaring voor. Wat je beschrijft is zelfs heel herkenbaar: veel mensen klemmen onbewust hun kaken op elkaar als ze veel kracht zetten of zich sterk concentreren.

Er spelen waarschijnlijk een paar mechanismen tegelijk:

1. Het lichaam "zet zich schrap". Bij een zware inspanning – een vastzittend deksel opendraaien, een moeilijke yoga-houding, een zware koffer tillen – spannen niet alleen de spieren aan die je direct gebruikt, maar ook allerlei andere spieren. De kaakspieren (vooral de kauwspier) behoren tot de sterkste spieren van het lichaam en worden vaak automatisch aangespannen.

2. Stabilisatie van hoofd en nek. Door de kaken op elkaar te zetten worden ook spieren in nek en schedel geactiveerd. Dat geeft een gevoel van stabiliteit, alsof het lichaam één stevig geheel vormt. Dat gebeurt grotendeels automatisch.

3. Stress- en concentratiereactie. Bij mentale inspanning zie je hetzelfde. Mensen die een ingewikkelde puzzel maken, gamen of achter de computer intensief werken, merken soms pas achteraf dat hun kaken al een tijd op elkaar geklemd zaten.

Evolutionair is dat goed te begrijpen. Onze voorouders moesten regelmatig trekken, duwen, klimmen of vechten. Dan is het logisch dat het zenuwstelsel een algemeen "alles aanspannen"-programma heeft ontwikkeld in plaats van alleen de arm- of beenspieren aan te sturen.

Je opmerking over xylitolkauwgom vind ik ook interessant. Kauwen kan voor veel mensen juist ontspannend werken. Er zijn aanwijzingen dat kauwen stress kan verminderen en de alertheid iets kan verbeteren, al zijn de effecten meestal bescheiden. Het ritmische kauwen activeert steeds dezelfde spieren die je nu onbewust aanspant, maar dan op een rustige, gecontroleerde manier.

Bij yoga is het juist opvallend dat veel docenten zeggen: "Ontspan je kaak." Dat doen ze omdat mensen bij balans- of krachtoefeningen vaak onbewust gaan klemmen. Een ontspannen kaak helpt soms ook de schouders en nek te ontspannen.

Als je verder geen pijn hebt aan je kaakgewricht of tanden, is af en toe klemmen bij inspanning heel normaal. Alleen als je ook 's nachts veel knarst, regelmatig hoofdpijn hebt of pijn aan je kaakgewricht krijgt, kan het zinvol zijn om daar aandacht aan te besteden.

Eigenlijk is het dus een mooi voorbeeld van hoe ons zenuwstelsel werkt: bij inspanning schakelt het niet alleen de "juiste" spieren in, maar vaak een heel pakket aan spieren om het lichaam stabiel en krachtig te maken. Dat is waarschijnlijk een oude, evolutionair nuttige reflex.